Şirket kuruluşlarında dönem farkı: TOBB’nin Eylül verisi ne anlatıyor?

Ayrıntılar

2026 arşiv dosyası — 24 Ekim 2026 itibarıyla değerlendirme. Haber tarihi 23 Ekim’dir; açıklanan göstergeler Eylül ve yılın ilk dokuz ayını kapsıyor.

Aynı bültende iki farklı yön

TOBB, ilk dokuz ayda kurulan şirket sayısının geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5,4 arttığını açıkladı. Yalnızca Eylül ayı karşılaştırıldığında yıllık değişim yüzde 2,6 azalış yönünde. Dokuz aylık kapanan şirket sayısı ise yüzde 1,5 geriledi. Bu oranların paydaları ve kapsadıkları süreler farklıdır. [1]

Bu nedenle veriyi okurken ilk yapılacak iş, olumlu veya olumsuz bir genel hüküm vermek yerine karşılaştırmanın sorusunu yazmaktır. Birikimli değişim, yıl başından itibaren biriken kuruluşları karşılaştırır. Tek ayın değişimi o ayın önceki yıl karşısındaki durumunu gösterir. Önceki aylardaki hareketler birikimli sonuca katkı verdiği için iki göstergenin farklı yönlere gitmesi matematiksel olarak mümkündür. Böyle bir ayrışma, tek başına bültenin tutarsız olduğu anlamına gelmez.

İş dünyası açısından asıl soru, bu kayıt hareketinin hangi faaliyetlerle ve hangi iş hacmiyle ilişkili olduğudur. Bu dosyanın devamındaki işletme örnekleri editoryal değerlendirmedir; bültenin ölçtüğü istihdam sonuçları veya belirli bir sektöre yönelik büyüme tahmini olarak sunulmuyor. Yeni bir ticari girişimin kayda geçmesi önemli bir olaydır, ancak o işletmenin personel ihtiyacını anlamak için üretim, satış ve çalışma düzeni hakkında ek bilgi gerekir.

Sicil istatistiğinin ölçtüğü olay

TOBB metaverisine göre kaynak, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’ndeki ilanlardır. Kuruluş ve kapanış, sicildeki hukuki kayıt olayları üzerinden tanımlanır; şirketler, kooperatifler ve gerçek kişi ticari işletmeleri ayrı gruplardır. İl bilgisi ilgili ticaret sicili müdürlüğüne dayanır. Aylık seri mevsim etkisinden arındırılmamaktadır. Bu yöntem bilgileri, oranları yorumlamadan önce kapsamın anlaşılmasını sağlar. [2]

Bu tanımlardan çıkan değerlendirme sorusu, bir kaydı fiziksel işyeriyle eşitleyip eşitlemediğimizdir. Merkezi bir ilde bulunan varsayımsal işletmenin başka bir yerde üretim yapması mümkündür. Sicil dağılımını doğrudan çalışanların işe gittiği yerlerin haritası gibi okumak, farklı kavramları birleştirir. Benzer şekilde kuruluş işlemi tamamlanan bir girişimin ilk satışını ne zaman yaptığı veya üretime hangi tarihte başladığı aynı kayıttan otomatik olarak öğrenilemez.

Yerel işe alım planı hazırlayan bir ekip, bu nedenle kayıt verisini başlangıç işareti olarak değerlendirebilir. Ardından bölgede açılan işyerlerinin fiilî faaliyetini, aranan görevleri ve çalışma saatlerini başka güvenilir bilgilerle araştırabilir. Örneğin yalnızca merkez adresinin yakınlığına bakarak ulaşılabilir iş sayısı çıkarmak yerine, adayın gideceği gerçek çalışma yerini kontrol etmek daha kullanışlıdır. Bu yaklaşım, ulusal istatistiğin değerini azaltmaz; istatistiğin cevap verdiği soruyu doğru yerde tutar.

Bir işletme her ölçekte aynı ağırlıkta değildir

OECD’nin işletme büyüklüğü göstergesi, işletmeleri çalışan kişi sayılarına göre sınıflandırır: on kişiden az çalışanı olanlar mikro, 10–49 küçük, 50–249 orta ve 250 veya üzeri büyük gruptadır. Bu, işletme adediyle işletmenin istihdam büyüklüğünün farklı ölçüler olduğunu gösteren bir referanstır. OECD sınıflaması burada Türkiye’deki her idari destek programının hukuki KOBİ tanımı yerine kullanılmıyor. [3]

Basit bir editoryal örnek bu farkı görünür kılar. İki yeni işletmenin biri iş sahibinin kendi emeğiyle çalışan küçük bir hizmet faaliyeti, diğeri çok sayıda görevin eş zamanlı yürütüldüğü bir üretim tesisi olabilir. Kuruluş adedi bakımından ikisi de birer kayıttır. İşe alım, iş organizasyonu ve eğitim ihtiyacı bakımından ise aynı büyüklükte kabul edilmeleri gerekmez. Dolayısıyla kuruluş sayısındaki değişimden aynı oranda çalışan artışı hesaplanamaz.

İnsan kaynakları ekibinin kendi planında tutabileceği bilgiler daha somuttur: ilk dönemde yapılacak işler, her işin ne kadar süre alacağı, işi yürütecek kişilerin yetkinliği ve faaliyetin hangi aşamada genişleyeceği. Henüz siparişe dönüşmemiş bir satış hedefiyle kesinleşmiş teslimat aynı personel planına bağlanmamalıdır. Bu ayrım, resmî veriden türetilen bir istihdam tahmini değildir; işletmenin kendi varsayımlarını açık yazmasına yönelik bir öneridir.

Devamlılık da ayrı bir araştırma konusu

Eurostat’ın işletme demografisi açıklaması, aktif işletmelerin yanında doğum, ölüm, hayatta kalma ve yüksek büyüme göstergelerini ele alır. Hayatta kalma incelemesi yeni işletmeleri izleyen yıllara kadar takip edebilir; istihdam boyutu da ayrıca değerlendirilir. Ekim 2026 sayfasının verileri 2024 referans dönemine aittir. Buradaki Avrupa istatistikleri, TOBB’nin sicil tanımlarıyla yöntem kontrolü yapılmadan aynı seri olarak birleştirilemez. [4]

Bir girişimin işe başladığı yıl ile birkaç yıl sonra aynı faaliyeti sürdürebilmesi arasındaki mesafe, çalışan açısından da anlamlı bir sorudur. Editoryal olarak, yeni işin yalnızca açılış tarihini öğrenmek yerine görevlerin devamlılığını ve öğrenme imkânlarını konuşmak önerilebilir. Bununla birlikte işletmenin yaşı tek başına güvenilirlik puanı değildir. Genç bir işletme düzenli çalışabilir; uzun süredir faal olan bir işletmenin koşulları da ayrıca incelenmelidir.

İşveren tarafında benzer soru, ilk işe alımın ardından hangi görevin kalıcılaştığıdır. Örneğin açılış dönemindeki geçici kurulum işleriyle günlük üretim görevleri ayrıldığında, çalışan sayısının neden değiştiği daha anlaşılır olur. Bu örnek belirli bir sözleşme türünü tavsiye etmiyor. İşin niteliğini açıklamadan yalnızca sayıya odaklanmanın planlama açısından eksik kalabileceğini gösteriyor.

Uluslararası karşılaştırmada tanım kontrolü

OECD ve Eurostat’ın 2008 tarihli ortak el kitabı, işletme demografisinde kaynakların ve yöntemlerin karşılaştırılabilirliği için hazırlanmış bir metodoloji referansıdır. Doğum, ölüm, devamlılık ve hızlı büyüyen işletmeler gibi kavramları kapsar. Bu eski kaynak, Ekim 2026’da yayımlanan yeni bir düzenleme olarak kullanılmıyor; farklı ülkelerin sayılarını yan yana koyarken tanımların kontrol edilmesi gerektiğini açıklayan arka plan sağlıyor. [5]

Örneğin bir ülkedeki tescil sayısı ile başka bir ülkedeki ekonomik faaliyete gerçekten başlayan işletme sayısını doğrudan sıralamak yanıltıcı olabilir. Karşılaştırmaya başlamadan önce ölçülen birim, kapsanan sektör, referans dönemi ve kullanılan kayıt kaynağı yazılabilir. Ardından yalnızca ortak kapsamın ne olduğu değerlendirilir. Aradaki fark açıklanamıyorsa tek bir lig tablosu üretmek yerine iki göstergenin farklı sorulara cevap verdiği belirtilmelidir.

Sonraki bültenlerde ne izlenebilir

Bu dosyanın önerdiği takip, her yeni açıklamada dönem ve işletme türünü aynı biçimde kaydetmektir. Kuruluş sayısı, kapanış sayısı ve çalışan sayısı farklı sütunlarda tutulabilir; eksik ölçümler tahminle doldurulmaz. Böylece ticari hareketlilik hakkındaki haber, kanıtlanmamış bir işe alım patlaması veya genel daralma iddiasına dönüşmez. İşveren ve aday için yararlı olan, kayıt değişiminin yanında fiilî görevlerin, çalışma yerinin ve faaliyetin devamlılığının araştırılmasıdır.

Kaynaklar

[1] TOBB — Kurulan şirket sayısında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 5,4 artış. 2026-10-23. https://www.tobb.org.tr/Sayfalar/Detay.php?lst=Haberler&rid=15916

[2] TOBB — Kurulan/Kapanan Şirket İstatistikleri: Metaveri. metaveri güncellemesi: 2021-04-07; erişim: 2026-10-24. https://www.tobb.org.tr/BilgiErisimMudurlugu/Sayfalar/metaveri.php

[3] OECD — Enterprises by business size. erişim: 2026-10-24. https://www.oecd.org/en/data/indicators/enterprises-by-business-size.html

[4] Eurostat — Business demography statistics. 2026-10; 2024 referans verileri. https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Business_demography_statistics

[5] OECD / Eurostat — Eurostat-OECD Manual on Business Demography Statistics. 2008-01-25. https://www.oecd.org/en/publications/eurostat-oecd-manual-on-business-demography-statistics_9789264041882-en.html